Kalabalıkta Yalnızlık Nedir? Neden Hiçbir Yere Ait Hissetmiyorum?

Sosyal izolasyon nedir

Sabah 08.47, metro tıklım tıklım, omzunuz yabancı bir omza değiyor ve kulaklığınızı biraz daha bastırıyorsunuz. Gün boyu yüzlerce insanla aynı havayı soluyacaksınız ve akşam eve döndüğünüzde içinizde tek bir cümle olacak, "Ben bunların hiçbirine ait değilim."

Bu yazıyı bir günün saatleri üzerinden anlatmak istiyorum. Çünkü sosyal izolasyon çoğu zaman bir dağ başında değil, tam da kalabalığın ortasında, saat saat yaşanıyor.

08.47 Kalabalıkta yalnız hissetmek ne demek?

Metrodayız. Kimse kimseye bakmıyor. Bu bir kural gibi, yazılı değil ama herkes biliyor.

2014 yılında Nicholas Epley ve Juliana Schroeder, Journal of Experimental Psychology General dergisinde "Mistakenly Seeking Solitude" başlıklı bir çalışma yayımladı. Türkçesiyle "yanlışlıkla yalnızlığı aramak". Chicago'da trene ve otobüse binen insanlardan bir kısmına yanlarındaki yabancıyla konuşmaları, bir kısmına sessiz oturmaları, bir kısmına da her zamanki gibi davranmaları söylendi.

Katılımcılar konuşmanın tatsız geçeceğini tahmin ediyordu. Gerçekte tam tersi oldu. Bir yabancıyla konuşanlar yolculuklarını belirgin biçimde daha keyifli buldu. Ve insanlar, karşılarındakinin sohbete ne kadar açık olduğunu sistematik olarak hafife alıyordu.

"A surprising antidote for an otherwise unpleasant experience could be sitting very close by." "Tatsız geçecek bir yolculuğun şaşırtıcı panzehiri, belki de hemen yanınızda oturuyor." Nicholas Epley, Chicago Booth açıklaması, 2014

Yani o vagonda kulaklığını bastıran tek kişi siz değilsiniz. Herkes birbirinin ilgisiz olduğunu varsayıyor ve bu varsayım hepimizi aynı sessizliğe kilitliyor.

10.30 Sosyal izolasyon nedir?

Ofisteyiz ya da ekranın başında. Toplantıda herkes bir şakaya gülüyor, siz de gülüyorsunuz ama şakayı tam olarak anlamadınız. Ya da anladınız ama içinizden bir ses "sen buraya ait değilsin, sadece rol yapıyorsun" diyor.

Young, Klosko ve Weishaar'ın şema terapisinde sosyal izolasyon, kimseye ait olmadığım, başkalarından temelden farklı olduğum duygusu olarak tanımlanır. Duygusal yoksunlukla karıştırılabilir ama ince bir farkı var. Duygusal yoksunlukta "beni kimse sevmiyor ya da anlamıyor" hissi öndedir. Sosyal izolasyonda ise "ben bu gruptan değilim" hissi öndedir.

Somut bir örnek. Ailenizde üniversiteye giden ilk kişisiniz ve kurumsal bir şirkette çalışıyorsunuz. Toplantıda kimse size kötü davranmıyor. Ama herkesin bildiği bir kayak tatilinden, bir yazlıktan, bir okul anısından söz ediliyor ve siz kendinizi camın öbür tarafında hissediyorsunuz. Ya da tam tersi, bayramda memleketinize gidiyorsunuz ve orada da artık "İstanbul'daki" ya da "yurtdışındaki" olmuşsunuz.

İki yerde de misafir. Hiçbir yerde ev sahibi değil.

12.15 Bu duygu ne kadar yaygın?

Öğle arası. Masasında yemek yiyen, telefonuna bakan insanlar.

Dünya Sağlık Örgütü'nün Sosyal Bağlantı Komisyonu Haziran 2025'te raporunu açıkladı. Rapora göre dünyada her altı kişiden biri yalnızlıktan etkileniyor. Yalnızlık, tahminen saatte yaklaşık yüz, yılda 871 binden fazla ölümle ilişkilendiriliyor. Yalnız hisseden insanların depresyona girme ihtimali de iki kat.

Bu rakamları okurken aklıma Amerikalı yazar Thomas Wolfe geldi. Yalnızlığın birkaç tuhaf insana özgü bir dert olmadığını, bunu yıllar önce bir denemesinde neredeyse bir itiraf gibi yazmıştı.

"Loneliness, far from being a rare and curious phenomenon, ... is the central and inevitable fact of human existence." "Yalnızlık, nadir ve tuhaf bir olgu olmak bir yana, insan varoluşunun merkezindeki kaçınılmaz gerçektir." Thomas Wolfe, God's Lonely Man

Komisyon yalnızlığı artık bireysel bir dert olarak değil, çağımızın belirleyici halk sağlığı sorunlarından biri olarak tanımlıyor. Bir sağlık örgütünün bu duyguyu sigara ve hareketsizlikle aynı cümlede anması, bence başlı başına bir işaret.

Türkiye'de de tablo değişiyor. DHA'nın TÜİK verilerine dayanan ve Mart 2026'da Sözcü'de yayımlanan haberine göre ülkede tek başına yaşayanların oranı son on yılda yüzde 60'tan fazla artmış ve tek kişilik hanelerin sayısı 5,5 milyonu aşmış. Yalnız yaşamak elbette yalnız hissetmekle aynı şey değil. Ama akşam kapıyı açtığınızda "nasıldı günün" diye soracak kimsenin olmaması, o hissin en kolay sızdığı aralıklardan biri.

İş hayatına gelince tablo daha da tanıdık. Gallup'un 2025 verileriyle hazırlanan State of the Global Workplace 2026 raporuna göre dünyada çalışanların yüzde 22'si bir önceki günün büyük kısmında yalnızlık hissettiğini söylüyor. Tamamen uzaktan çalışanlarda ve hibrit çalışanlarda bu oran yüzde 24, ofisten çalışabilecekken ofiste olanlarda ise yüzde 18.

Bence bu rakamlar bize teknolojiyle ilgili ince bir şey söylüyor. Bağlantıda kalmanın tüm araçları elimizde. Slack, Teams, görüntülü toplantı, yapay zeka asistanları. Ama bağlantı araçlarının çoğalması, ait olma hissini kendiliğinden çoğaltmıyor. Kamera açık, mikrofon kapalı bir toplantıda on iki kişiyle birlikte olup tek başına kalmak mümkün.

Bir de geleceğe doğru bakalım. Pek çok şirkette yapay zeka asistanları artık toplantı notu tutuyor, e-posta özetliyor, sorulara cevap veriyor. Bunu çok değerli buluyorum ama bir yan etkisi de var. Eskiden bir şeyi öğrenmek için yan masadaki kişiye "bunu nasıl yapıyorduk" diye sorardık. O küçük soru aslında bir köprüydü. Biri bize bir şey anlatırdı, biz de ona kahve ısmarlardık.

Şimdi o soruyu bir sohbet penceresine soruyoruz. Daha hızlı, daha doğru, belki. Ama bir insana ihtiyaç duymanın, ait olmanın en sessiz kapısı olduğunu unutuyoruz. Sosyal izolasyon kalıbı açısından bakınca bu, çok cazip bir sığınak. Kimseye "bilmiyorum" demek zorunda kalmadan çalışabileceğimiz bir dünya.

Geleceğin işyerinde ait olmak, bence bilerek birine soru sormayı seçmekle başlayacak.

15.00 Beyin dışarıda kalmayı nasıl algılar?

Öğleden sonra çöküşü. Bir e-posta zincirinde sizin adınız geçmiyor. Bir kutlamaya çağrılmamışsınız. Küçük şeyler.

Ama beyin için küçük değil. 2020'de Nature Communications'da yayımlanan ve İngiltere'deki UK Biobank'tan yaklaşık 38.700 kişinin beyin taramalarını inceleyen bir çalışma, yalnızlık hissinin beyindeki en belirgin izini "varsayılan mod ağı" denen bölgede buldu. Bu ağ, dışarıdan bir şey yapmadığımızda, hayal kurduğumuzda, geçmişi andığımızda ya da kafamızda biriyle konuştuğumuzda çalışan ağ.

Yalnızlık hisseden kişilerde bu ağın içindeki bağlantılar daha güçlüydü ve hafızadan bu ağa sinyal taşıyan fornix denen yol daha sağlamdı. Araştırmacıların yorumu beni çok etkiledi. Aradığı sosyal teması dışarıda bulamayan beyin, onu içeride üretmeye yöneliyor olabilir. Hayali konuşmalar, nostaljik anılar, "şunu deseydim" provaları.

Bu cümle bir beyin görüntüsünden çıkıyor, bunu da not edelim. Öğleden sonra kafanızda kurduğunuz o uzun diyaloglar, bir ihtiyacın sesi.

MIT'den Livia Tomova, Rebecca Saxe ve arkadaşlarının 2020'de Nature Neuroscience'ta yayımlanan çalışması bir adım daha ileri gidiyor. Katılımcılar on saat boyunca hiçbir insanla temas etmeden bir odada kaldı, başka bir gün de on saat aç kaldı... Sonra beyinleri tarandı. On saatlik yalnızlıktan sonra beynin orta kısmındaki ödül ve istek bölgesi, insan yüzlerine, açlıktan sonra yemek görüntülerine verdiğine benzer bir tepki verdi. Yani beyin, temas eksikliğini neredeyse bir açlık gibi kaydediyor. İşin ironik yanı, bu açlık bizi her zaman insanlara doğru itmiyor. Bazen tam tersine daha temkinli, daha şüpheci yapıyor, o da daha fazla geri çekilmeye yol açıyor.

Yani izolasyon kendi kendini besleyen bir döngü. Dışarıda kaldığımızı hissettikçe dışarıda kalmamızı sağlayacak şekilde davranırız.

17.30 Bu his çocuklukta nereden başlamış olabilir?

İş çıkışı. Bir grup arkadaş bir şeyler içmeye gidiyor. "Sen de gel" diyorlar ve siz "işim var" diyorsunuz. Yok aslında.

Şema terapisinde sosyal izolasyon çoğu zaman çocuklukta gerçekten farklı hissettirilen deneyimlerle ilişkilendirilir. Belki sık taşınan bir ailenin çocuğuydunuz ve her okulda "yeni gelen" oldunuz. Belki aileniz mahalleden, akrabadan, çevreden belirgin biçimde farklıydı, başka bir dil, başka bir inanç, başka bir hayat tarzı. Belki çok erken okuyan, çok farklı şeylerle ilgilenen, teneffüste kitap okuyan çocuktunuz.

Bunların hiçbiri birinin kabahati değil. Ama çocuk bir sonuç çıkarır. "Ben farklıyım ve farklı olan bir gruba giremez."

Netflix'in 2022'de başlayan ve ikinci sezonu Ağustos ile Eylül 2025'te iki parça halinde yayımlanan dizisi Wednesday, bu duygunun neden bu kadar çok insana dokunduğunu bence çok iyi gösteriyor. Wednesday Addams okula ait olmamakla, hatta ait olmamayı neredeyse bir zırh gibi taşımakla tanınan bir karakter. Dizinin bu kadar çok izlenmesinin sebeplerinden biri belki de şu. Pek çoğumuz o kadar gotik olmasak da kendimizi o yemekhanede tek başına oturan kişi gibi hissetmişizdir. :)

19.00 Sosyal izolasyonla nasıl başa çıkıyoruz?

Akşam yemeği, yalnız ya da kalabalık. Şema terapisine göre bu kalıba üç biçimde cevap veririz.

Teslim olmak en sessiz olanı. Gruplara katılırız ama hep kenarda dururuz. Kendimizi ifade etmeyiz, çünkü zaten anlaşılmayacağımıza inanırız. Bedeli şu. Grup gerçekten de bizi tanımaz ve inancımız doğrulanır.

Kaçınmak en yaygın olanı. Davetlere gitmeyiz, düğünlerden erken çıkarız, iş yemeklerine "migrenim var" diye bahane buluruz. Kısa vadede büyük bir rahatlama. Uzun vadede ise hayat giderek daralan bir çembere dönüşür.

Aşırı telafi ise en şaşırtıcı olanı. Kendimizi gruba kabul ettirmek için aşırı uyumlu, aşırı eğlenceli, aşırı popüler biri oluruz. Partinin ruhu oluruz. Ya da tam tersine, farklılığımızı bir üstünlüğe çeviririz. "Ben zaten bu insanlarla aynı kafada değilim." Bedeli şu. İkisinde de kimse gerçek bizi görmez. Biri maske, diğeri duvar.

21.00 Gençler neden daha yalnız?

Akşam haberleri bitti, sosyal medyada genç birinin "on bin takipçim var ama cumartesi gecesi arayacak kimsem yok" diye yazdığı bir paylaşım dolaşıyor.

Dünya Sağlık Örgütü'nün aynı raporu bu cümlenin yalnız olmadığını söylüyor. On üç ile yirmi dokuz yaş arasındaki insanların yüzde 17 ile 21'i yalnızlık bildiriyor ve en yüksek oranlar ergenlerde. Gallup'un iş yeri verisinde de otuz beş yaş altındakiler biraz daha yalnız.

Bu tablo bence ilginç bir çelişki taşıyor. Tarihin en bağlantılı kuşağı, ait olmakta en çok zorlanan kuşaklardan biri. Ekranda herkesin bir grubu, bir kutlaması, bir tatil fotoğrafı var. Ve sosyal izolasyon kalıbı tam da bu karşılaştırmayla beslenir. Herkes bir yere ait, bir tek ben dışarıdayım.

23.00 Kalabalığın içinde yalnızlık neden bu kadar derin?

Gece. Şehir ışıkları yanıyor ve siz pencereden karşı apartmandaki aydınlık pencerelere bakıyorsunuz.

İngiliz yazar Olivia Laing, 2016'da yayımlanan The Lonely City (Yalnız Şehir) kitabında tam bu anı yazar. Edward Hopper'ın gece yarısı bir lokantada birbirine bakmayan insanları gösteren tablolarından, New York'ta tek başına geçirdiği aylardan söz eder.

"You can be lonely anywhere, but there is a particular flavour to the loneliness that comes from living in a city, surrounded by millions of people." "İnsan her yerde yalnız olabilir ama bir şehirde, milyonlarca insanın arasında yaşamaktan gelen yalnızlığın kendine özgü bir tadı vardır." Olivia Laing, The Lonely City, 2016

Laing kitabın bir yerinde fiziksel yakınlığın, içsel bir izolasyon hissini dağıtmaya yetmediğini de söyler. Bence bu sosyal izolasyonun en net tarifi. Mesele yalnız olmak değil, aralarında olup ait olmamak.

Sofia Coppola'nın 2003 yapımı, en iyi özgün senaryo Oscar'ını kazanan filmi Lost in Translation da aynı duyguyu bir Tokyo otelinde anlatır. Biri yaşını almış bir film yıldızı, diğeri yolunu kaybetmiş genç bir kadın. Dilini bilmedikleri bir şehirde, uykusuz gecelerde birbirlerini bulurlar. Film bize şunu hatırlatır. Bazen ait olmak bir yere değil, bir insana olur.

Sağlıklı Yetişkin bu günü nasıl yeniden yazabilir?

Şema terapisinin Sağlıklı Yetişkin dediği taraf, içimizdeki "farklı olan çocuğu" ne susturan ne de onun korkusuyla yaşayan taraf. Ona "evet, farklısın ve bu seni gruptan dışlamak zorunda değil" diyebilen taraf.

Bu taraftan bakınca ilk küçük adım bence o sabah metrosunda başlıyor. Gillian Sandstrom, Erica Boothby ve Gus Cooney'nin 2022'de Journal of Experimental Social Psychology'de yayımlanan çalışmasında katılımcılar bir hafta boyunca yabancılarla kısa sohbetler açmak üzere küçük görevler aldı. Bin üç yüzden fazla sohbet kaydedildi. Hafta sonunda katılımcılar reddedilmeyi daha az bekliyor, sohbet açmak konusunda kendilerini daha yetkin hissediyordu ve bu etki çalışma bittikten bir hafta sonra bile sürüyordu. Kahvecinize, kapıcınıza, asansördeki komşuya bir cümle fazla söylemek iyi gelebilir. Küçük, neredeyse gülünç bir adım. Ama izolasyon da zaten küçük adımlarla kurulmuştu.

İkincisi, ait olmayı bir sınavdan çok bir alışkanlık gibi düşünmek. Birlikte çalıştığım insanlarla bu konuda en çok işe yarayan şey bence şu oldu. Tek seferlik büyük etkinlikler yerine tekrar eden küçük ortamlar. Her hafta aynı saatte gidilen bir koşu grubu, aynı yoga dersi, aynı kitap kulübü. Aidiyet çoğu zaman aynı yüzleri tekrar tekrar görmekle gelir.

Üçüncüsü, farklılığınızı saklamak yerine onu bir köprü olarak denemek. Belki ilginç bulduğunuz o tuhaf konu, masadaki birinin de gizlice ilgilendiği konudur. Bunu öğrenmenin tek yolu söylemek.

Bunların hiçbiri terapinin yerini tutmaz, bunu nazikçe hatırlatmak isterim. Sosyal izolasyon hissi derinse ve hayatınızı daraltıyorsa, bir uzmanla çalışmak bu yolu çok daha güvenli kılar.

Gece 23.00'e döneyim. Karşı apartmandaki o aydınlık pencereler. İhtimalin hayli yüksek ki onlardan birinde de biri şu an pencereden sizin pencerenize bakıp aynı şeyi düşünüyor.

Ve belki yarın sabah 08.47'de, kulaklığınızı çıkardığınızda, o kişi tam yanınızda oturuyor olacak.

Yalnızlığın gurbetteki halini merak edersen Yurtdışında Tükenmişlik ve Yalnızlık, en uç ve en karanlık halini merak edersen Unabomber Kimdir? yazılarım seni bekliyor.

Kalabalıkta yalnızlığın arkasında bazen bırakılma korkusu, bazen de kimseye yaslanamamak var. İkisini Terk Edilme Korkusu Nedir? ve Hiper Bağımsızlık Nedir? yazılarımda anlattım; ortak haritayı da Şema Terapisi Nedir? yazımda.

Kalabalığın içinde kendi yerini birlikte aramak istersen, bireysel çalışmalarıma göz atabilirsin.

Bu yazının yanına sizin için bir şarkı da bırakmak isterim. The Beatles, "Eleanor Rigby."

Sevgilerle,

Gizem